Mermer Köşk: İstanbul’un Beylerbeyi Sarayı’ndaki Tarihi Yapı

Mermer Köşk ya da Serdâb Köşkü, İstanbul'un Üsküdar ilçesindeki Beylerbeyi Sarayı kompleksinin dördüncü set bahçesinde konumlanan tarihi bir yapıdır. Osmanlı Padişahı II. Mahmud'un emriyle inşasına 1829'da başlanan ve 1832'de tamamlanan ahşap Birinci Beylerbeyi Sarayı ile birlikte inşa edilmiştir.

Sıcak havalarda serin bir mekân elde etmek amacıyla tasarlanan bu yapı, adını dış cephelerindeki mermer kaplamalardan alır. 1861-1863 yılları arasında eski ahşap sarayın yıktırılarak yerine yeni bir kâgir sarayın inşasına başlanmasıyla birlikte, eski saray kompleksinden geriye kalan ve yıkılmayan tek yapı olma özelliğini taşımaktadır.

Tuğladan yapılan tek katlı kâgir bir bina olan köşk, kabaca kuzey-güney doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlıdır. Ampir üsluptaki ön ve yan yüzeyleri tamamen mermer kaplıyken, sıvalı arka cephesi duvarla sınırlandırılan bir avluya açılır. Julia Pardoe tarafından açık hava hamamı olarak nitelendirilmiş ve bir oyuncak gibi görülmüştür.

Köşkün içinde ortada bir salon, bu salonun her iki yanında simetrik düzene sahip birer oda ile odaların doğusunda tuvalet ve aralık mekânları yer alır. Salonun orta kısmında mermer bir havuz ve fıskiye bulunurken, duvarlarında selsebiller konumlanır. Salondaki mermer fıskiye 1890 sonrasında Dolmabahçe Sarayı'na taşınmış ve yerine başka bir fıskiye konulmuştur.

Cumhuriyetin ilanının ardından 1924 yılında çıkarılan kanunla millîleştirilen köşkün yönetimi Türkiye Büyük Millet Meclisine bırakılmış, 1925'te ise Millî Saraylar Müdürlüğüne bağlanmıştır. Sarayla birlikte 1964'te ziyarete açılmış, 1971'de kapatılmış ve 1985 yılında onarım geçirdikten sonra tekrar ziyaretçilere açılmıştır.

Köşk, 2008 ile 2011 yılları arasında kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçmiştir. Günümüzde Beylerbeyi Sarayı müze kompleksinin bir parçası olarak ziyaret edilebilmektedir.