Alman Çeşmesi

Alman Çeşmesi, Almanca adıyla Deutscher Brunnen, İstanbul'daki Sultanahmet Meydanı'nın kuzey ucunda, Sultan I. Ahmed Türbesi'nin hemen karşısında yer alan gazebomsu bir çeşmedir. Eski Hipodrom alanının merkezinde bulunan bu yapı, Alman İmparatoru II. Wilhelm'in Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid'e ve İstanbul halkına bir hediyesi olarak ortaya çıkmıştır.

Tarihi altyapı bakımından yapının bulunduğu sahanın geçmişi üzerine farklı görüşler mevcuttur. Bazı kaynaklar alanın Büyük Saray'ın İmparatorluk Locası (Kathisma) olduğunu öne sürerken, diğerleri Hipodrom'un Carceres Kapıları'nın ya da Lysippos'un Quadriga heykelinin burada yer aldığını savunmaktadır. Daha yakın tarihte ise çeşmenin inşasından önce alanda 1656 yılındaki Yeniçeri isyanında kurbanların asıldığı ve Cennet'teki Vakvak Ağacı'na benzetilen Kanlı Çınar'ın bulunduğu bilinmektedir.

Çeşme, İmparator II. Wilhelm'in 1898 sonbaharındaki ikinci İstanbul ziyaretinin hatırasına ithaf edilmiştir. İlk ziyaretinde Osmanlı ordusuna Alman tüfeklerinin satışını sağlayan İmparator, ikinci ziyaretinde Alman firmalarına Bağdat Demiryolu'nun inşa edilmesi vaadini almıştır. Bu ziyaret, Birinci Dünya Savaşı'ndaki müttefikliğe giden süreçte Osmanlı-Alman ilişkileri açısından dönüm noktası olmuş ve çeşme bu siyasi yakınlaşmanın simgesi olarak tasarlanmıştır.

Yapının planları Kaiser'in özel danışmanı Mimar Max Spitta tarafından çizilmiş, inşası ise Mimar Schoele tarafından üstlenilmiştir. Projede ayrıca Alman mimar Carlitzik ile İtalyan mimar Joseph Anthony de görev yapmıştır. Tasarımı doğrudan İmparatorun bir deseninden yola çıkarak şekillendirilen çeşmenin mermerleri, değerli taşları ve diğer parçaları Almanya'da işlenmiş ve gemilerle İstanbul'a getirilmiştir.

İnşasına Hicri 1319 (1898-1899) yıllarında başlanan çeşmenin, II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. cülus törenine yani 1 Eylül 1900'e yetiştirilmesi planlanmıştır. Ancak çalışmalar bu tarihe yetişememiş, açılış II. Wilhelm'in doğum günü olan 27 Ocak 1901 tarihinde Alman yetkililerin de katıldığı bir törenle gerçekleştirilmiştir.

Mimari üslup olarak çeşme ne klasik Avrupalı heykel süslemeli çeşmelere ne de geleneksel Osmanlı meydan çeşmelerine benzer; sekizgen planlı ve neo-Bizanten tarzındadır. Sekiz basamaklı yüksek bir taban üzerine oturan yapının su haznesinin üzerinde sekiz adet porfir sütunun taşıdığı tunç kaplama görkemli bir kubbe yer alır. Sütunları birbirine bağlayan kemerlerin üzerindeki pandiflerde madalyonlar bulunur.

Bu madalyonların dördünde yeşil zemin üzerine Sultan II. Abdülhamid tuğrası yer alırken, diğer dördünde Prusya mavisi zemin üzerine II. Wilhelm'in simgesi olan ve üzerinde taç bulunan "W" harfi ile altında "II" rakamı işlenmiştir. Çeşmenin özünde yer alan tunç parmaklıklar ise ne yazık ki günümüze ulaşamamıştır; bronz rezervuar üzerinde Almanca kitabe ve kemer kısmında Hattat İzzet Efendi tarafından yazılmış Osmanlıca bir beyit bulunmaktadır.

Almanca kitabede yapının II. Wilhelm tarafından 1898 sonbaharındaki ziyaretin şükran hatırası olarak bağışlandığı belirtilirken, Seraskerlik Dairesi'nden Ahmet Muhtar Bey'in kaleme aldığı sülüs yazılı Osmanlıca beyitte de bu buluşma ve dostluk övülmektedir. Çevresindeki yedi musluktan su akmaya devam eden yapı, geçmişte etraftaki gizli servis faaliyetleri ve Alman arkeologların Mezopotamya petrol sahalarına yönelik raporları gibi çeşitli siyasi çekişmelerin de gölgesinde kalmıştır.

Tarihi boyunca bazı trajik olaylara da tanıklık eden Alman Çeşmesi, 12 Ocak 2016 tarihinde 12'si Alman vatandaşı olmak üzere 13 kişinin hayatını kaybettiği terör saldırısının gerçekleştiği yer olmuştur.

Bugün Sultanahmet Meydanı'nı ziyaret edenler, içeriden altın mozaiklerle ve tuğralarla süslenmiş tavanı, koyu yeşil sütunları ve ihtişamlı kubbesiyle bu tarihi eseri yakından inceleyebilir. Çeşme, hem Osmanlı-Alman diplomatik yakınlaşmasının somut bir nişanesi hem de meydanın en dikkat çekici mimari unsurlarından biri olarak varlığını sürdürmektedir.