Istanbuldagi Emirgan Hamid-i Evvel masjidi

Rasmiy ravishda Emirgan Hamid-i Evvel masjidi nomi bilan tanilgan Emirgan masjidi Turkiyaning Istanbul shahri Sariyer tumanidagi Emirgan mahallasida joylashgan XVIII asrga oid Usmonli masjididir. U to’g’ridan-to’g’ri Bosfor bo’g’ozi qirg’og’ida joylashgan.

Masjid 1781 yilda Usmonli sultoni Abdulhamid I tomonidan uning yosh vafot etgan o’g’li Mehmed va o’g’lining onasi Humashoh Qodinefandi xotirasi uchun qurdirilgan. Aslida ushbu tuzilma kattaroq majmuaning bir qismi bo’lgan.

Ushbu asl majmua hozirgacha saqlanib qolgan kvadrat shaklidagi favvoradan, shuningdek, hozirda mavjud bo’lmagan hammom, novvoyxona va tegirmondan iborat edi. Butun majmua ilgari Emirgüneo’g’li Yusuf Poshoga tegishli bo’lgan qirg’oq saroyi o’rnida qurilgan.

Hozirgi masjid binosi Abdulhamid I ning o’g’li Sulton Mahmud II tomonidan qaytadan qurdirilgan. Manbalarga ko’ra, Abdulhamid I davridagi dastlabki qurilish sanasini ko’rsatuvchi bitiktosh hurmat belgisi sifatida o’z joyida saqlanib qolingan.

Masjidning me’moriy uslubi tafsilotlari va bezaklari avvalgi Abdulhamid I davridagi barokko me’morchiligidan ko’ra Mahmud II davrining imperiya davri me’morchiligi xususiyatlariga mos keladi. Ko’rinishidan, hozirgi masjid binosining faqat o’sha tarixiy bitiktoshidan boshqa hech qanday qismi asl holicha saqlanmagan.

Kvadrat rejadagi ushbu masjid hovli ichida ishlangan tosh materiallar va yog’och tom yordamida qurilgan. Har bir tomonda ikki qator bo’lib joylashgan katta derazalar masjid ichki qismini tabiiy yorug’lik bilan ta’minlaydi.

Masjidning janubida kvadrat poydevor ustiga qurilgan, bitta balkonli, ingichka silindrsimon minora joylashgan. Minaralar ustidagi akanf bargi turidagi o’simlik bezaklari va boshqa naqshlar 19-asr minoralariga xos bo’lib, minoraning vaqt o’tishi bilan o’zgarishlarga uchraganidan dalolat beradi.

Masjidning sharqiy devoriga alohida kirish eshigiga ega ikki qavatli sulton mahfili biriktirilgan. Oltita ustun tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan ayvon sulton uchun dam olish xonasi vazifasini bajargan.

Hovlining shimoliy burchagida joylashgan shadirvon ustidagi sülüs xati bilan yozilgan ikki qatorli she’riy bitikka ko’ra, favqulodda xayriya sifatida Misr hokimi va xidivi Kavolali Mehmed Ali Poshaning xotinlaridan biri Mumtoz Qodinning uyidagi cho’rilari boshlig’i Rebgigil Xonim tomonidan qurdirilgan.