Küçüksu Qasri Afsonasi

Istanbul’ning Bosphorus sohillarida, Göksu soyi bilan Küçüksu soyi oralig’ida joylashgan Küçüksu Qasri Usmonli podshohlarining dam olish va hordiq chiqarish maqsadi uchun foydalangan minish qasri sifatida tarixga kirgan. Bino joylashgan Göksu bog’i 17-asrdan boshlab tabiiy go’zalligi bilan IV Murodning e’tiborini tortgan va bu noyob hudud vaqt o’tishi bilan podshohlarning sevimli maskaniga aylangan.

Lola davri qonli yanicharlar isyoni bilan yakunlangach, Kâğıthanedagi binolar zarar ko’rgan, taxtga chiqqan I Mahmud esa qurilish ishlari o’rniga Bosphorus’ning ushbu osuda sohilida vaqt o’tkazishni ma’qul ko’rgan. Sadrulazam Mehmed Emin Âlî Possho tashabbusi bilan podshohga ushbu hududda bir qasr taqdim etishga qaror qilingan va Yusuf Afandi tayyorlagan loyiha asosida birinchi yog’och bino barpo etilgan.

1751 yilda katta tantanalar bilan ochilgan birinchi yog’och saroy Kandilli yonbag’irlaridan quduqlar qazilib va suv tarozi tizimlari o’rnatilib keltirilgan suvlar bilan ta’minlangan, hovuz hamda favvoralar bilan jihozlangan. Sadrulazam ushbu dastlabki binoning jihozlash xarajatlarini davlat a’yonlari o’rtasida taqsimlagan, keyingi davrlarda III Selim va II Mahmud ham qasrni ta’mirlatgan.

Sulton Abdulmajid davriga kelib, podshohning buyrug’i bilan yog’och bino buzdirilgan va o’rniga bugun tashrif buyuriladigan g’ishtin va toshli bino qurilgan. Nigoğos Balyan me’morligida qad ko’targan yangi qasr g’isht va tosh terish texnikasi bilan 1856 yilda yakunlanib, 1857 yilda foydalanishga topshirilgan.

Me’moriy jihatdan an’anaviy turk uyi loyihasi uslubini aks ettiruvchi bino markaziy xonaga ochiladigan to’rtta xona tartibiga ega. Bodrum qavati oshxona va xizmatchilar xonalariga ajratilgan bo’lsa, boshqa qavatlar dengiz va quruqlikka qaraydigan derazalar bilan loyihalashtirilgan, atrofi esa baland devorlar o’rniga nafis quyma temir panjaralar bilan o’ralangan.

Dengiz fasadida bo’rtma naqshlar, taqa shaklidagi ikki tarmoqli marmar zinalar va o’rtasida favvorali hovuz kabi g’arbiy bezak motivlari joy olgan. Ichki makon bezagini yaratish uchun Vena operasi dekoratori Sechan taklif etilgan, xonalar qimmatbaho italiyan marmar kaminlari, Hereke gilamlari va Bohemia qandillari bilan bezatilgan.

Sulton Abdulaziz davrida tashqi fasad bezaklari qayta ko’rib chiqilgan Küçüksu Qasri Respublika yillarida davlat mehmonxonasi sifatida xizmat qilgan, Otaturk, İsmet İnönü va Celal Bayar kabi rahbarlarni kutib olgan. Celal Bayar davrida faol foydalanilgan qasrda 1953 yilda NATO O’rta yer dengizi bosh qo’mondoni admiral Mountbatten ham mehmon bo’lgan.

1983 yilda muzeyga aylantirilgan bino 1994 yildagi atroflicha ta’mirlashdan so’ng jamoatchilik ziyorati uchun ochilgan. Hozirgi kunda tashrif buyuruvchilarni kutib olayotgan Küçüksu Qasri tarixiy iskala, chashma maydoni va yonidagi sayilgoh bilan o’tmishning hordiq chiqarish madaniyatini yoritishda davom etmoqda.