Istanbuldagi Mermer ko‘shki: Tarix va arxitektura

Mermer ko‘shki yoki Serdâb ko‘shki — Istanbulning Üsküdar tumanidagi Beylerbeyi saroyi majmuasida joylashgan ko‘shk. Mermer ko‘shki qurilishi 1829-yilda boshlanib, 1832-yilda yakunlangan Beylerbeyi saroyi bilan bir vaqtda bunyod etilgan. 1861-1863-yillar oralig‘ida yangi Beylerbeyi saroyiga joy bo‘shatish uchun asl yog‘och saroy buzib tashlanganda, tashqi ko‘rinishi mermer bilan qoplangani uchun shunday nomlangan ushbu ko‘shk eski majmuadan saqlanib qolgan yagona tuzilma bo‘lib qoldi. Jumhuriyat e’lon qilingandan keyin 1924-yildagi milliylashtirish qonuniga binoan Turkiya Buyuk Millat Majlisi tasarrufiga o‘tdi va keyinchalik Milliy saroylar boshqarmasi qo‘liga topshirildi. 1964-yilda saroy bilan birga ziyoratchilar uchun ochilgan bo‘lsa-da, 1971-yilda yana yopildi va 1981-yilda asosiy bino bilan birga qayta ochilmadi. Nihoyat, 1985-yilda Mermer ko‘shkini ham o‘z ichiga olgan butun saroy majmuasiga muzey maqomi berildi va o‘sha yilning 5-iyulida jamoatchilik uchun qayta ochildi. Ko‘shk keyinchalik 2008-2011-yillar oralig‘ida puxta restavratsiyadan o‘tkazildi. Ko‘shk majmuaning to‘rtinchi terrassa bog‘ida joylashgan bo‘lib, yoz oylarida salqin dam olish maskani vazifasini o‘taydi. Ushbu bir qavatli g‘ishtli imorat asosan shimol-janub yo‘nalishida cho‘zilgan bo‘lib, uning markaziy qismi — to‘rtburchak zal — g‘arbga qaragan old fasadidan biroz oldinga chiqib turadi. Old va yon yuzalari Ampir uslubida butunlay mermer bilan qoplangan, suvoqli orqa devori esa kichkina hovlini o‘rab turadi. Ichkarida markaziy zal atrofida nosimmetrik reja ochilib boradi: ikkita bir xil to‘rtburchak xona markaziy maydonni o‘rab turadi va xizmat ko‘rsatish xonalari (jumladan, hojatxona) sharqiy qismni egallaydi. Zalning qoq markazida favvorali sayoz mermer hovuz joylashgan bo‘lib, uning har bir devorida bezakli selsebil o‘rnatilgan. Yuqorida zal va yon xonalarning shiftlari yog‘och reykalardan yasalgan nafis panjara bilan hoshiyalangan bo‘lib, ularning geometrik panellari qo‘lda chizilgan naqshlar hamda Neobarokko bezaklari dabdabasini Ampir klassitsizmining ravshanligi bilan uyg‘unlashtirgan tasviriy sahnalar bilan to‘ldirilgan.