Beyazıt Camii Efsanesi

İstanbul’un tarihi dokusunun merkezinde yer alan Beyazıt Camii, Osmanlı padişahı Sultan II. Bayezid tarafından Bizans devrinde Theodosius Forumu olarak bilinen şehrin en büyük meydanında inşa ettirilmiştir. Fetihten sonra şehre kurulan ikinci büyük selatin camii olma özelliğini taşıyan yapı, Fatih Camii'nin depremlerle özgün dokusunu yitirmesi sebebiyle İstanbul'da orijinalliğini koruyan en eski selatin camii olarak kabul edilmektedir.

Cümlenin kapısındaki Şeyh Hamdullah kaleme aldığı kitabe ile yapının 1501-1506 yılları arasında beş yılda tamamlandığını müjdeler. Evliya Çelebi’nin aktardığı rivayetlere ve halk anlatılarına göre, caminin açılış günü ilk namazı bizzat padişahın kendisi kıldırmış ve bu kutsal an hafızalara kazınmıştır.

Caminin baş mimarının kim olduğu kesin olarak bilinmemekle birlikte, 20. yüzyıl alimi Rıfkı Melül Meriç Osmanlı belgelerine dayanarak Yakubşah bin İslamşah'ı en muhtemel mimar olarak tanımlamıştır. Ayrıca II. Bayezid'in bir beratında, mimarın Fatih Camii'nin mimarının yeğeni olduğunu doğrulayan kayıplar ve bağışlar yer almaktadır; bu durum yapının kökenine dair efsanevi ve tarihi bağları güçlendirir.

Mimari açıdan dört ayak üzerine oturan 16,78 metre çapındaki ana kubbe, kuzey ve güney yönlerindeki iki yarım kubbe ile desteklenmektedir. Ana kubbesinde yirmi, yarım kubbelerde ise yedişer pencere yer alır; bu düzenleme yapıya manevi bir aydınlık ve mistik bir atmosfer kazandırır.

Caminin kuzeyinde yer alan ve yirmi dört kubbeli revaklarla çevrilmiş kare biçimindeki son cemaat avlusu, Bizans’tan kalma mermer, yeşil porfir ve pembe granit malzemelerin yeniden işlenmesiyle inşa edilmiştir. Avlunun ortasında yer alan şadırvan ise IV. Murad döneminde etrafına dikilen sütunlar üzerine oturtulan bir kubbeyle örtülmüştür.

Doğu ve batı yönlerinde beşer kubbeyle örtülü tabhaneleri bulunan yapı, Osmanlı mimarisinde tabhaneli yapıların son örneği kabul edilir. Başlangıçta dervişler için misafirhane olarak tasarlanan bu kanatlar, zamanla duvarların kaldırılmasıyla namaz alanına dahil edilmiş ve özgün işlevini geride bırakmıştır.

Caminin iki taş minaresi doğrudan yapıya değil, iki yanındaki tabhanelere bitişik olarak inşa edilmiştir ve aralarında 79 metre mesafe bulunmaktadır. Sağ taraftaki minare, renkli taşları ve kufi yazılarıyla özgün süslemelerini büyük ölçüde koruduğu için “Selçukludan Osmanlı'ya geçişin İstanbul'daki tek örneği” olarak efsanevi bir değere sahiptir.

Tarih boyunca pek çok felaketle sınanan yapı, İstanbul’da 1509’da meydana gelen ve “Küçük Kıyamet” olarak anılan büyük depremden zarar görmüş, ardından Mimar Sinan 1573 yılında bir kemer inşa ederek camiyi güçlendirmiştir. Minareleri 1683 ve 1754 yıllarında yangınlar geçirmiş, 1743'te ise yıldırım isabet etmesiyle yanmıştır.

Ağustos 2012'de başlatılan kapsamlı ve sekiz yıl süren restorasyon çalışmasında, geçmiş onarımlardaki çimentolu yapılar kaldırılmış ve yapı Mayıs 2020'de yeniden ibadete açılmıştır. Caminin çevresindeki hazirede II. Bayezid'in türbesi, kızı Selçuk Hatun'un mezarı ve Koca Mustafa Reşid Paşa'nın kabri bulunmaktadır; ayrıca yapı geçmişte Mehmet Akif ve Fevzi Çakmak gibi isimlerin cenaze törenlerine ev sahipliği yapmıştır.

Geçmişte kuşların yoğun olarak toplanması nedeniyle halk arasında “Güvercinli Cami” olarak da anılan Beyazıt Camii, bugün ibadet edenlerin, tarih meraklılarının ve İstanbul'un ezoterik hikayelerini arayan ziyaretçilerin uğrak yeri olarak ihtişamını sürdürmektedir.