افسانه کاخ بیلربی و تاریخچه پرماجرای آن

کاخ بیلربی مجموعه‌ای باشکوه است که در ساحل آسیایی بسفر در منطقه اسکودار استانبول واقع شده و به عنوان اقامتگاه تابستانی عثمانی و مهمانسرای دولتی خدمت می‌کرده است. این بنا که نام خود را از محله بیلربی گرفته، روایتی جوی را مجسم می‌کند که با شکوه اواخر امپراتوری و تاریخ دراماتیک شکل گرفته است.

پیش از ساخت کاخ سنگی فعلی، این مکان میزبان یک مجموعه کاخ چوبی بود که در سال 1832 توسط سلطان محمود دوم ساخته شد. بر اساس اسناد تاریخی و روایات شفاهی، در سال 1851 هنگامی که سلطان عبدالمجید در آنجا اقامت داشت، آتش‌سوزی بزرگی در اینجا رخ داد که منجر به برچسب «نفرین‌شده» خوردن این سازه و متعاقباً رها شدن آن شد.

این ساختمان چوبی قدیمی که به دلیل شهرت نحس خود بدون استفاده مانده بود، سرانجام در سال 1861 به دستور سلطان تازه به تخت نشسته، سلطان عبدالعزیز، کاملاً تخریب شد. ساخت کاخ جدید به سفارش سلطان و به سرپرستی معمار سرکیس بالیان انجام شد و کار از 6 اوت 1863 آغاز گشت و در سال 1864 به پایان رسید.

پس از انتخاب، ساخت و چیدمان مبلمان آن، کاخ رسماً در 21 آوریل 1865 افتتاح شد. سلطان عبدالعزیز با الهام از اشتیاق عمیق خود به دریا، شخصاً به تزئینات داخلی علاقه نشان داد و سنتی را پایه گذاری کرد که هر آوریل به این کاخ پناه ببرد.

این کاخ تابستانی به صورت یک ساختمان سنگی بر روی یک زیرزمین مرتفع در دو طبقه ساخته شد و سبک‌های رنسانس، باروک و سنت‌های شرقی و غربی را با هم تلفیق کرد. این ساختمان مستطیل شکل شامل بخش حرمسرا در شمال و سلاملیک در جنوب، دارای سه ورودی، شش تالار بزرگ، بیست و چهار اتاق، یک حمام ترکی و یک حمام است.

فضای داخلی به طور غنی با منبت‌کاری‌های چوبی، گلدوزی‌های طلا و کتیبه‌هایی به خط ثلث و تعلیق تزئین شده است. طبقه همکف دارای یک استخر سرپوشیده شیشه‌ای است که با آب دریا تغذیه می‌شود، در حالی که کارتوش‌های سقف شامل نقوش دریایی و کشتی هستند که بازتاب علاقه شخصی سلطان به دریاست.

در راستای هدف مورد نظر خود، کاخ بیلربی میزبان بسیاری از سران کشورها و اعضای خاندان سلطنتی بازدیدکننده بوده است. امپراتریس اوژنی فرانسه، امپراتور فرانتس یوزف اتریش-مجارستان، پادشاه نیکولا از مونته‌نگرو و ناصرالدین شاه قاجار از ایران از جمله مهمانان برجسته خارجی هستند که در این کاخ اقامت داشتند.

این کاخ همچنین شاهد رویدادهای تاریخی پرملاطمی بوده است؛ در طول جنگ 93، پناهندگان و سربازان زخمی در اینجا اسکان یافته و درمان شدند. سلطان مخلوع، سلطان عبدالحمید دوم، شش سال آخر زندگی خود را در حصر خانگی در این کاخ گذراند و در 10 فوریه 1918 در درون دیوارهای آن درگذشت.

در دوران جمهوری، این کاخ طی مصوبه هیئت وزیران در سال 1925 به اداره کاخ‌های ملی واگذار شد و در سال 1934 به دعوت آاتورک، میزبان رضاشاه پهلوی از ایران بود. مصطفی کمال آاتورک نیز یک شب را در طول فستیوال بازی‌های بالکان در سال 1936 در این کاخ سپری کرد.

با گذشت زمان، بخش‌هایی از باغ‌های وسیع آن به اداره راه و مدرسه درجه‌داران نیروی دریایی اختصاص یافت، در حالی که ساخت پل بسفر یکپارچگی فضایی این مجموعه را مختل کرد. این سازه پیش از آن در سال 1909 توسط معمار ودات تک مرمت شده بود.

امروزه کاخ بیلربی که به عنوان یک موزه-کاخ به روی عموم باز است، میراث خود را از طریق فرش‌های هیرکه، لوسترهای کریستال باکارا و گلدان‌های چینی از چین، ژاپن، فرانسه و ییلدیز حفظ کرده و نگاهی خیره‌کننده به زندگی سلطنتی اواخر دوره عثمانی ارائه می‌دهد.