Beylerbeyi Sarayı Efsanesi

Beylerbeyi Sarayı, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde, Boğaziçi'nin Asya kıyısında yer alan ve Osmanlı döneminde yazlık saray ile devlet konukevi olarak kullanılan görkemli bir komplekstir. Adını bulunduğu Beylerbeyi semtinden alan yapı, imparatorluğun son dönemindeki ihtişamı ve trajik olayları simgeleyen efsanevi bir atmosfer barındırır.

Günümüzdeki kâgir sarayın inşasından önce aynı yerde, Sultan II. Mahmud tarafından 1832 yılında yaptırılmış ahşap bir saray bulunmaktaydı. Kayıtlara ve halk söylencelerine göre, 1851 yılında burada konaklayan Sultan Abdülmecid döneminde büyük bir yangın çıkmış ve bu olay yapının 'uğursuz' olarak damgalanmasına yol açmıştır.

Uğursuzluk tanımıyla uzun süre kapalı kalan ahşap yapı, tahta çıkan Sultan Abdülaziz'in talimatıyla 1861 yılında tamamen yıkılmıştır. Abdülaziz'in emriyle başlatılan yeni sarayın inşası mimar Sarkis Balyan yönetiminde yürütülmüş, 6 Ağustos 1863'te temeli atılan yapı 1864'te tamamlanmıştır.

Sarayın eşya seçimi, yerleştirilmesi ve ince işçilikleri tamamlandıktan sonra resmî açılışı 21 Nisan 1865 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Sultan Abdülaziz, denize olan tutkusu ve ihtişam sevgisiyle bu yapının detaylarıyla bizzat ilgilenmiş, yaz aylarını burada geçirmeyi gelenek hâline getirmiştir.

Saray, Rönesans, Barok ve doğu-batı üsluplarının harmanlanmasıyla, deniz kenarındaki rıhtım üzerinde kâgir olarak inşa edilmiştir. Yüksek bir bodrum üzerine iki katlı tasarlanan yapı; kuzeyde Harem ve güneyde Mabeyn-i Hümayun daireleri olmak üzere üç giriş, altı büyük salon, yirmi dört oda, bir hamam ve bir banyodan oluşmaktadır.

Sarayın içi ahşap oymacılığı, altın nakış işçiliği, sülüs ve ta'lik hatlarıyla yazılmış manzumelerle süslenmiştir. Zemin katında suyu denizden alınan cam örtülü bir havuz bulunur; tavanlardaki bazı kartuşların içine ise padişahın deniz tutkusunu yansıtan gemi temaları işletilmiştir.

Beylerbeyi Sarayı, inşa ediliş amacına uygun olarak geçmişte pek çok yabancı devlet başkanını ve kraliyet mensubunu ağırlamıştır. Fransa İmparatoriçesi Eugénie de Montijo, Avusturya-Macaristan İmparatoru Franz Joseph, Karadağ Kralı I. Nikola ve İran Şahı Nasıreddin Şah bu sarayın ünlü konukları arasında yer alır.

Tarihsel süreçte saray savaş ve çalkantılı dönemlerin de tanığı olmuştur. 93 Harbi sırasında muhacirler ve yaralı gaziler burada iskân ve tedavi edilmiş; tahttan indirilen II. Abdülhamid ise yaşamının son altı yılını ev hapsinde bu sarayda geçirmiş ve 10 Şubat 1918'de burada hayata gözlerini yummuştur.

Cumhuriyet döneminde, 1925 tarihli bakanlar kurulu kararnamesiyle Millî Saraylar yönetimine devredilen saray, 1934 yılında Atatürk'ün davetlisi olarak gelen İran Şahı Rızâ Pehlevî'yi ağırlamıştır. Ayrıca 1936'daki Balkan Oyunları Festivali sırasında Atatürk bir geceyi bu sarayda geçirmiştir.

Zaman içinde büyük bahçesinin bir kısmının Karayollarına ve Deniz Astsubay Okulu'na verilmesi, ayrıca yakınından geçen Boğaziçi Köprüsü'nün inşası sarayın özgün bütünlüğüne zarar vermiştir. Yapı, mimar Vedat Tek tarafından 1909 yılında da onarımdan geçirilmiştir.

Günümüzde bir müze-saray olarak ziyaretçilerini ağırlayan Beylerbeyi Sarayı; Hereke halıları, Baccarat kristal avizeleri, Çin, Japon ve Yıldız porselenleri ile Osmanlı'nın son dönem estetiğini gözler önüne seren eşsiz bir kültür mirasıdır.