Aya Yorgi Efsanesi

Aya Yorgi Patrikhane Kilisesi veya Aziz Yorgi Katedrali, Türkiye'nin İstanbul iline bağlı Fatih ilçesinin Fener semtinde bulunmaktadır ve İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Kilise, dünya Hristiyanlığı'ndaki merkezi konumu göz önüne alındığında nispeten küçük ve mütevazıdır; bu durum, Osmanlı İmparatorluğu döneminde İslami olmayan binaların camiler gibi ilgili yapılardan daha küçük olması gerektiğini belirten İslami yasalarla açıklanmaktadır. Osmanlı'nın İstanbul'u fethinden önce Patrikhane kilisesi Ayasofya idi.

Eski İstanbul'un tarihi merkezinin kuzeybatısında, Fener bölgesinde yer alan kilisenin avlusunda Patriklik binası, kütüphane ve Aya Haralambos Ayazması bulunmaktadır. Kilisenin yerinde önceleri Burç Kilisesi adında başka bir yapı yer almaktayken 1614'te yeni bir kilise inşa edilmiş ve bu yapı 1720'de elden geçirilmiştir. Dünya çapında 300 milyon Ortodoks Hristiyanın manevi lideri olarak kabul edilen Ekümenik Konstantinopolis Patrikhanesi'nin merkezi olan kilisede, İsa'nın Kudüs'te zincirlenerek kırbaçlandığına inanılan taş gibi kutsal emanetler yer almaktadır.

Hristiyan şehit Aya Yorgi'ye adanmış olan kilise, çok sayıda önemli hizmetin gerçekleştirildiği bir mekandır. Patrik, gerekli zamanlarda Kutsal Perşembe'yi kutsadığı miron yağını burada hazırlar; bu nedenle kilise 'Büyük Miron Patrikhane Kilisesi' olarak da bilinir. Eskiden Ortodoks Kilisesi'nde tek bir patrik bütün Ortodoksları kapsayacak şekilde mironu kutsarken, günümüzde serbest kiliselerin çoğu kendi mironunu kendisi kutsamaktadır.

Kilise sabah 8.30 ile 16.00 saatleri arasında halka açık olmakla birlikte, olası saldırılara karşı sıkı güvenlik önlemleri altında korunmaktadır ve Yunanistan ile diğer Ortodoks ülkelerinden gelen hacıların akınına uğramaktadır. Binanın arkasında Patrikhane ve Patrikhane Kütüphanesi ofisleri yer almaktadır. Aslında bir manastırın parçası olan kilise dışarıdan oldukça sade görünse de, iç mekanı zengin bir şekilde dekore edilmiştir.

İstanbul'un 1453'teki fethinden sonra Matthew II, 1597 yılında Patrikhaneyi Fener'deki eski St. George manastırına taşımış ve Fener bölgesi Yunan Hristiyan yaşamının merkezi haline gelmiştir. Kilise tarihte birçok kez yeniden inşa edilmiştir; Patriarch Timothy II 1614'te kiliseyi büyütmüş, Patriarch Callinicus II döneminde ise yeniden yapılandırılmıştır.

18. yüzyılın başlarında büyük bir yangınla zarar gören kilise, Patriarch Jeremias III'ün girişimleriyle yeniden temellerinden inşa edilmeye başlanmıştır. Bu restorasyon çalışmaları Patriarch Paisius II döneminde de sürdürülmüştür. 1738'deki bir başka büyük yangında yeniden ağır hasar alan yapı, ancak 1797'de Patriarch Gregory V'in başlattığı büyük ölçekli restorasyonla bugünkü plan şemasının temeline kavuşmuştur.

Kilise doğu tarafında üç yarım daire apsisli ve batıda enlemesine narteksli üç nefli bazilika planına sahiptir. Sütun dizileriyle üçe ayrılan iç mekanda, yüksek abanoz ahşap oturma sıraları sütun hattı boyunca yer alır. Kutsal bema içinde, sunağın arkasında, başrahipler için koltuklar ve Patrikin merkezi mermer tahtı yarım daire şeklinde düzenlenmiştir.

Patriarch Gregory VI döneminde çatı bugünkü yüksekliğine çıkarılmış ve neo-klasik mermer kapı çerçeveleri eklenmiştir. Son büyük yeniden yapılandırma ise Patriarch Joachim III tarafından gerçekleştirilmiş; mermer zemin yenilenmiş, kutsal emanetler için mermer sandukalar yapılmış ve koleksiyon dış ülkelerden gelen bağışlarla zenginleştirilmiştir.

1941 yılındaki bir yangınla yeniden zarar gören ve siyasi nedenlerle 1991'e kadar tam olarak restore edilemeyen kilise, yangınlardan kurtarılan 5. yüzyıla ait patriklik tahtı, nadir mozaik ikonlar ve Aziz Basil, Gregorios ile İoannis Chrysostomos'un kalıntılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu azizlerin kalıntılarının bir kısmı 2004 yılında Papa II. Jean Paul tarafından kiliseye iade edilmiştir.

3 Aralık 1997 tarihinde düzenlenen bombalı bir saldırıda bir diyakoz ciddi şekilde yaralanmış ve kilise hasar görmüştür. Bu olay, 20. yüzyılda Ekümenik Patrikhane'ye ve kiliselerine yönelik düzenlenen terör saldırılarından biri olarak kayıtlara geçmiştir.

Osmanlıların yıkılması ve modern Türk milliyetçiliğinin yükselmesinden sonra, İstanbul'un Rum Ortodoks nüfusunun büyük kısmı göç etmeye zorlanmış veya sınır dışı edilmiştir. 21. yüzyılda Aya Yorgi Kilisesi, yerelde cemaati azalmış olsa da, Ekümenik Patrikhane'nin sembolik merkezi ve Ortodoks Hristiyanlar için önemli bir hac merkezi olarak varlığını sürdürmektedir.