Istanbulning Fotih tumani Yedikule mahallasida joylashgan Imrahor Ilyos Bey masjidi tarixiy nomi bilan Studios monastiri yoki Cho’mdiruvchi Yuhanno cherkovi shahardagi saqlanib qolgan eng qadimgi Vizantiya davri diniy binosi hisoblanadi.
O’ninchi asr manbalariga ko’ra, monastir o’rnida ilgari kichikroq cherkov bo’lgan. Epigrammalar va Feofan solnomalari V asr o’rtalariga ishora qilib, uning 454-yilda patrisiy Studios tomonidan yoki 463-yilda Lev I davrida bunyod etilganini bildiradi.
Cherkov Konstantinopoldagi ilk nasroniy bazilika rejasining eng xarakterli namunasidir. U uch yo’lakli deyarli kvadrat tuzilishga ega bo’lib, yashil brekt ustunlar markaziy yo’lakni yon yo’laklardan ajratib turadi.
Tashkil topganidan beri akometoy rohiblariga boshpana bo’lgan monastir VIII va IX asrlardagi ikonoklazm davrida og’ir sinovlarni boshdan kechirdi. 798-yilda Feodor Studit boshlig’i etib tayinlangach, jamoada 700 ga yaqin rohib yashagan.
Tarix davomida monastir Vizantiya zodagonlari uchun boshpana vazifasini o’tagan. XI asrda imperator Isaak I Komnen rafiqasi bilan bu yerga nafaqaga chiqqan, XIII asrda esa Mixail VIII Palaiolog shaharni qaytarib olgach, cherkovni ziyorat qilgan.
1453-yilda shahar Usmonlilar tomonidan zabt etilgach, majmua bir muddat yopilib, XVI asr boshlarida Sulton Boyazid II ning imrahori Ilyos Bey bin Abdulloh tomonidan masjidga aylantirilgan.
Usmonlilar davrida zaviya sifatida ham xizmat qilgan bino 1782-yilgi Samatya yong’ini, 1894-yilgi zilzila, 1908-yilgi qor ostida qolgan tom qulashi va 1920-yilgi yong’inlardan zarar ko’rgan. Respublikachilik davrida esa qoldiqlar kamayib ketdi.
Bugungi kunda Yedikule hududiga tashrif buyuruvchilar narteks qoldiqlari, ayozma va sardobani ko’rishlari mumkin; 2021-yilda Vaqflar bosh boshqarmasi va Italiyaning Assorestauro tashkiloti hamkorligida boshlangan ishlar yodgorlikni kelajakka yetkazishni maqsad qilgan.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-10-16 21:08:29
