Kopi-saroy — Istanbul shahrining markazida, Boyazid, Nuruosmaniye va Mercan tumanlari o’rtasida joylashgan dunyodagi eng yirik va qadimiy yopiq bozorlardan biridir. Ichida taxminan 4000 ta do’konni jamlagan ushbu ulkan majmua eng gavjum soatlarda 500000 ga yaqin odamni qabul qila oladi va ko’pincha dunyodagi ilk savdo markazi sifatida tilga olinadi.
Bozorning o’zagini tashkil etuvchi Ichki Bedesten yoki Cevahir Bedestenining qurilishi Usmonlilar tomonidan Konstantinopol zabt etilganidan ko’p o’tmay, 1455 va 1456 yillar qishida boshlangan. Binoning Vizantiyadan qolgan meros ekanligi mualliflar o’rtasida munozarali bo’lsa-da, 1460 yilda Sulton Mehmed Fotih tomonidan qurdirilgan va Bursa shahrida to’qilgan «sandal» ipli matolar sotilishi sababli Sandal Bedesteni deb atalgan Yangi Bedesten bilan birga bozorning poydevori qat’iylashgan.
Ulkan labirint ko’rinishidagi 30700 kvadrat metr maydonga yoyilgan Kopi-saroy vaqt o’tishi bilan kengayib borgan. O’tmishda o’z bag’rida masjidlar, quduqlar, buloqlar, karvonsaroylar va eshiklarni saqlagan bu tuzilma XV asrga oid qalin devorli va gumbazli ikkita asosiy bedesten atrofidagi ko’chalarning yopilishi bilan bugungi ko’rinishiga kelgan.
Tarixi davomida zilzilalar va yirik yong’inlarni boshdan kechirgan Kopi-saroy 1701 yilgi yong’indan keyin qayta qurilgan, 1894 yilgi Istanbul zilzilasida esa devorlari va gumbazlari jiddiy zarar ko’rib, o’sha davr rahbarlari tomonidan ta’mirlangan. Ushbu ta’mirlash jarayonida ba’zi atrof-muhit binolari tashqarida qoldirilib, bozor chegaralari toraytirilgan.
Usmonlilar davrida har bir ko’cha ma’lum kasblarga ajratilgan va qo’l mehnati qat’iy nazorat ostida bo’lgan bozorlarda gildiya tashkilotlari hukmron edi. Sotuvchilar o’rtasida raqobat qat’iyan taqiqlangan va davlat belgilagan narxlardan oshishiga ruxsat berilmagan.
An’anaviy hunarmandchilik tuzilmasining o’zgarishi bilan ko’rpachiduzlar, poshnalar va fes tikuvchilar kabi kasb guruhlari bugungi kunda faqat ko’cha nomi sifatida qolgan. Asosiy ko’chalarda zargarlik va oltin do’konlari zichlashgan bo’lsa-da, bozor o’zining rang-barangligi va harakatchanligini saqlab kelmoqda.
Bugungi kunda 26000 kishi ishlaydigan va har kuni yuz minglab tashrif buyuruvchilarni o’ziga jalb qiladigan Kopi-saroy qo’lda to’qilgan gilamlar, zargarlik buyumlari, kumush ishlari, mis, keramika va teri buyumlardan iborat boy to’plami bilan Istanbulning eng muhim sayyohlik markazlaridan biridir. Qabul qilingan infratuzilmani yangilash loyihalari bilan kelajakka olib chiqilayotgan ushbu tarixiy inshoot zamonaviy savdo markazlari bilan raqobatni davom ettirmoqda.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-10-23 02:03:50
