افسانه کلیسای خونین: میراث پنهان و باستانی استانبول

در اوایل قرن 7، شاهزاده سوپاترا، دختر امپراتور بیزانس موریس و دوستش استولیا، صومعه‌ای را در تپه پنجم استانبول ساختند. این زمین که در شمال آب‌انبار آسپار قرار داشت و پیش‌تر به‌عنوان قبرستان استفاده می‌شد، با بخشش امپراتور بنا گردید.

این مجموعه اولیه در دوران تسلط لاتین پس از جنگ صلیبی چهارم ناپدید شد. پس از بازپس‌گیری شهر توسط بیزانسی‌ها در سال 1261، ایسحاق دوکاس صومعه‌ای ساده و یک‌طبقه را در همان مکان بازسازی کرد که بعدها توسط نقاشی به نام مودستوس تزئین شد.

این مجموعه به لطف ماریا پالایولوگینا، دختر نامشروع امپراتور میخائیل هشتم و بیوه آباقا خان از ایلخانان مغول، شکل امروزی خود را به دست آورد. او پس از مرگ همسرش در سال 1281 به استانبول بازگشت، صومعه را بازسازی کرد، عنوان مؤسس را به دست آورد و نام یونانی موخلیوتیسا را به کلیسا داد.

پس از مرگ ماریا، صومعه رو به زوال گذاشت زیرا وارثان او اموال آن را در گرو گذاشتند. پس از اقامه دعوی حقوقی توسط راهبه‌ها، پاتریارک‌نشین فرمان امپراتوری وارثان را جعلی تشخیص داد و حقوق مالکیت را به راهبه‌ها بازگرداند، هرچند این صومعه در نهایت تا پایان امپراتوری متروکه ماند.

در 29 مه 1453، روز سقوط استانبول، محوطه اطراف ساختمان شاهد آخرین مقاومت ناامیدانه یونانی‌ها بود. غیرنظامیان و سربازان برای سنگربندی به داخل کلیسا هجوم آوردند که به درگیری‌های شدید و تلفات عثمانی از جمله پرچم‌دار سلطان منجر شد.

این کلیسا نام ترکی خود، کانلی کلیسه (کلیسای خونین)، را از کشتار وحشتناک هنگام نفوذ به دست آورد، در حالی که جاده منتهی به آن از شاخ طلایی به افتخار پرچم‌دار فقید عثمانی همچنان به نام سربالایی پرچم‌دار شناخته می‌شود.

روایت است که سلطان محمد دوم کلیسا را ​​به مادر کریستودولوس، معمار یونانی مسجد فاتح بخشید. این بخشش بعدها توسط بایزید دوم تایید شد و به این ساختمان اجازه داد تا به جای تبدیل شدن به مسجد، به عنوان یک عبادتگاه ارتدوکس یونانی به کار خود ادامه دهد.

این ساختمان که در سال‌های 1633، 1640 و 1729 بر اثر آتش‌سوزی‌های فنر آسیب دید، به‌مرورزمان تعمیر و توسعه یافت. در اواخر قرن 19 مدرسه کوچکی در نزدیکی آن ساخته شد و در سال 1892 برج ناقوس به آن اضافه شد.

از نظر معماری، این کلیسا دارای پلان چهارچلیپایی با گنبدی مرکزی است که بر روی چهار نیم‌گنبد قرار دارد و آن را در معماری بیزانس بی‌نظیر می‌سازد. فضای داخلی از تزئینات اولیه تهی شده اما پر از نمادها، از جمله یک نماد موزاییکی از تئوتوکوس متعلق به قرن 11 است.

امروزه بازدیدکنندگان می‌توانند این کلیسای پنهان را پشت دیوار بلندی در کوچه تفقی جعفر مکتبی در محله فنر پیدا کنند. حفاری‌ها و یک گذرگاه زیرزمینی که طبق افسانه‌ها به ایاصوفیا می‌رسد، به‌وضوح در زیر سازه قابل مشاهده است.