تاریخ برج دختر استانبول

برج دختر (Kız Kulesi) در بخش نزدیک به دریای مرمره در تنگه بسفر استانبول، روی جزیره‌ای کوچک در آب‌های اسکودار واقع شده است. این جزیره که در دوران باستان با نام‌های آرکلا و دامالیس شناخته می‌شد، در سال 408 قبل از میلاد توسط آلکیبیادس، ژنرال آتنی، به عنوان گمرک و ایستگاهی ویژه برای کشتی‌هایی که از دریای سیاه می‌آمدند، ساخته شد.

این برج که در طول تاریخ بارها بازسازی شده است، در پی و طبقه همکف خود آثار و نشانه‌هایی از دوران بیزانس و عثمانی دارد. در سال 1110 میلادی، امپراتور بیزانس، آلکسیوس اول، برجی چوبی با حصار سنگی ساخت و از آنجا زنجیری آهنی به سمت محله مانگانا در شبه‌جزیره تاریخی کشیده شد. در سال 1453 و هنگام فتح استانبول، یک گاریزیون بیزانسی به فرماندهی گابریله ترویسانو ونیزی در برج حضور داشت.

در دوران عثمانی، این برج توسط سلطان محمد فاتح به عنوان برج دیده‌بانی مورداستفاده قرار گرفت. این بنا طی سده‌های متمادی کارکردهای گوناگونی از جمله پلتفرم نمایش، قلعه دفاعی، ایستگاه تبعید و اتاق قرنطینه داشته و همچنین مرکزی برای دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از بسفر بوده است.

این بنا که در اثر زلزله‌ها و آتش‌سوزی‌ها آسیب زیادی دیده بود، در زلزله سال 1509 تخریب شد و در سال 1721 در آتش سوخت. این برج به دستور داماد ابراهیم پاشا به عنوان فانوس دریایی از نو ساخته شد، در سال‌های 1731 و 1734 مرمت گردید و در سال 1763 بار دیگر با سنگ‌های مقاوم‌تر بنا شد. برجی که در سال 1832 توسط سلطان محمود دوم بازسازی شد، شکل امروزی خود و توغرا (مهر سلطنتی) سلطان محمود دوم را در همین دوره به دست آورد.

درباره معماری برج، اولیا چلبی ذکر کرده است که این بنا در میان دریا و به فاصله پرتاب یک تیر از خشکی قرار دارد، چهارگوش است، 80 آرشین ارتفاع دارد و دارای دو در است. ساختمانی که در سمت امینونو محوطه وسیع‌تر و یک آب‌انبار را در خود جای داده است، در اطراف با سکویی پهن پوشانده شده است.

درباره این سازه که با نام برج دختر عجین شده است، افسانه‌های مختلفی نقل می‌شود. یکی از آن‌ها داستان دختری است که پیش‌بینی شده بود بر اثر گزش مار جان ببخشد، به همین دلیل امپراتور او را در برج زندانی کرد اما مار افعی موجود در سبد میوه دختر را نیش زد. روایت دیگر اسطوره اساطیر یونان باستان است که درباره شنا کردن لئاندروس در تنگه بسفر برای رسیدن به معشوقش هیرو است.

این برج که در سال 1945 در دوره جمهوری توسط مدیریت بندر مرمت شد، در سال 2000 برای مدت 49 سال اجاره داده شد و به عنوان رستوران و کافه شروع به فعالیت کرد. پس از زلزله سال 1999 پایه‌های فولادی به برج اضافه شد و پس از بازسازی جامعی که در سال 2021 توسط وزارت فرهنگ و گردشگری آغاز گشت، در ماه مه 2023 بار دیگر به روی بازدیدکنندگان گشوده شد.

امروزه برج دختر که با قایق‌ها و کشتی‌های اختصاصی از سالاجک و اورتاکوی قابل دسترسی است، علاوه بر حفظ کاربری فانوس دریایی، به عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای اسکودار و استانبول به استقبال بازدیدکنندگان داخلی و خارجی خود ادامه می‌دهد.