Kız Kulesi’nin Tarihi

Kız Kulesi, İstanbul Boğazı'nın Marmara Denizi'ne yakın kısmında, Üsküdar açıklarındaki küçük bir adacık üzerinde yer almaktadır. Antik çağlarda arkla ve damialis adlarıyla anılan bu ada, MÖ 408 yılında Atinalı general Alkibiadis tarafından Karadeniz'den gelen gemiler için bir gümrük ve özel istasyon olarak inşa edilmiştir.

Tarih boyunca pek çok kez inşa edilen kulenin temelinde ve alt katında Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait izler bulunmaktadır. 1110 yılında Bizans İmparatoru I. Aleksios taş duvarla korunan ahşap bir kule inşa etmiş ve buradan tarihi yarımadadaki Mangana semtine doğru bir demir zincir gerilmiştir. 1453 yılında İstanbul'un fethi sırasında kulede Venedikli Gabriele Trevisano komutasında bir Bizans garnizonu bulunmaktaydı.

Kule, Osmanlı döneminde Fatih Sultan Mehmed tarafından gözetleme kulesi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Yüzyıllar boyunca gösteri platformundan savunma kalesine, sürgün istasyonundan karantina odasına kadar çeşitli işlevler üstlenmiş, ayrıca Boğaz'dan geçen gemilerden vergi alınan bir merkez olmuştur.

Zaman içinde depremler ve yangınlar nedeniyle büyük hasar gören yapı, 1509 depreminde yıkılmış ve 1721'de yanmıştır. Sadrazam Damat İbrahim Paşa'nın emriyle deniz feneri olarak yeniden inşa edilen kule, 1731 ve 1734 yıllarında onarılmış, 1763'te ise daha dayanıklı taştan yeniden yapılmıştır. 1832 yılında Sultan II. Mahmud tarafından restore edilen kule, günümüzdeki şeklini ve II. Mahmud'un tuğrasını bu dönemde almıştır.

Kulenin mimarisi hakkında Evliya Çelebi, yapının deniz içinde karadan bir ok atımı uzaklıkta, dört köşe, 80 arşın yüksekliğinde ve iki kapılı olduğunu belirtmiştir. Eminönü tarafında daha geniş bir alan ve bir sarnıç barındıran yapının etrafındaki sahanlık geniş bir şekilde kaplanmıştır.

Kız Kulesi ismiyle bütünleşen yapı hakkında çeşitli efsaneler anlatılmaktadır. Bunlardan biri, imparatorun yılan sokması sonucu öleceği kehanet edilen kızını korumak için kuleye kapatması ve sepet içinde gelen meyvenin içindeki engereğin kızı sokması hikayesidir. Diğer bir rivayet ise Leandros'un sevgilisi Hero'ya ulaşmak için Boğaz'ı yüzerek geçmesini konu alan antik Yunan mitolojisidir.

Cumhuriyet döneminde 1945'te liman yönetimi tarafından onarılan kule, 2000 yılında 49 yıllığına kiralandıktan sonra restoran ve kafe olarak hizmet vermeye başlamıştır. 1999 depreminin ardından çelik destekler eklenen kule, 2021 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından başlatılan kapsamlı bir restorasyonun ardından Mayıs 2023'te yeniden ziyarete açılmıştır.

Günümüzde Salacak ve Ortaköy'den sandallar ve özel teknelerle ulaşılan Kız Kulesi, deniz feneri işlevini sürdürmesinin yanı sıra Üsküdar'ın ve İstanbul'un en önemli simgelerinden biri olarak hem yerli hem de yabancı ziyaretçilerini ağırlamaya devam etmektedir.