Çemberlitaş Hamamı Efsanesi

İstanbul ilinin Fatih ilçesinde yer alan Çemberlitaş Hamamı, Bizans döneminden kalma ve bir zamanlar Roma'ya uzanan tören yolu Divan Yolu kenarında konumlanmıştır. Hamamın bulunduğu alan, Roma İmparatoru I. Konstantin döneminde bir meydan olarak kullanılmıştır.

Tarihi yapı, II. Selim'in eşi ve imparatorluk harem başkanı olan Nurbanu Sultan tarafından 1584 yılında inşa ettirilmiştir. Sultan, haremdeki kadın sayısına göre artan ödeneklerini bu tür hayır kurumlarının gelişiminde kullanmıştır.

Bir vakıf eseri olarak tasarlanan hamamın temel amacı halka hizmet etmekti; ancak aynı zamanda hanedanın gücünü yansıtıyor ve gelirleriyle İstanbul'daki Atik Valide Sultan Camii külliyesinin gelişimini finanse ediyordu.

Yapının mimarı genellikle Mimar Sinan olarak anılmaktadır. Ancak Sinan'ın kendi eserlerini listelediği otobiyografisinde bu hamam yalnızca beşinci ciltte, ölümünden sonra kaleme alınan kısımda anılır; bu da yapının büyük ihtimalle onun gözetimindeki kalfa bir ekip tarafından inşa edildiğini düşündürmektedir.

Klasik Osmanlı mimarisinin özelliklerini taşıyan çift hamam formundaki yapı, kadınlar ve erkekler için ayrı bölümlere sahiptir. Erkekler girişinde şair Sa'i-İ Da'i'nin yeşil zemin üzerine altın yaldızlı sülüs yazısı yer alırken, kadınlar girişi mahremiyeti korumak amacıyla süslemesiz ve sakin bir alanda tutulmuştur.

İç mekânda soyunma odaları, sıcaklığa hazırlayan ılıklık ve on iki kenarlı göbektaşına sahip sıcaklık bölümü bulunur. Antik Roma sistemlerini anımsıran zemin altı ısıtma kanalları, tüm binayı ısıtmak için duman ve sıcak gaz sirkülasyonu sağlamıştır.

Yüzyıllar boyunca yangınlar, depremler ve su yolu sorunları yaşayan hamam, 1660'taki büyük yangın ve 18. yüzyıldaki afetler nedeniyle büyük hasar görmüş, hatta gelir düşüşü nedeniyle ortak ortaklık sistemi olan icareteyn uygulamasına geçilmiştir.

19. yüzyılda Tanzimat döneminde yapılan yol genişletme çalışmaları ve sokak seviyesinin yükselmesi hamamın bir kısmının yıkılmasına ve kadınlar bölümünün kapanmasına yol açmıştır; girişler için merdivenler eklenmiştir.

Günümüzde apartman yaşamının yaygınlaşmasıyla eski işlevini günlük zorunluluktan ziyade tarihsel bir deneyim arayanlar için sürdüren hamam, turistik bir cazibe merkezi olarak ziyaretçilerini ağırlamaya devam etmektedir.