Çemberlitaş hammomi Istanbulning Fatih tumanida, Vizantiya davridan qolgan va bir paytlar Rimga olib borgan Divan Yolu tantanali yo’li yonida joylashgan. Hammom qurilgan hudud Rim imperatori Konstantin I davrida maydon sifatida foydalanilgan.
1584 yilda qurilgan hammom Salim II vafotidan keyin Usmonlilar imperiyasi harami boshlig’i bo’lgan Nurbanu Sulton tomonidan buyurtma qilingan. Sulton o’zining ortib borayotgan ma’muriy daromadlarini ana shunday xayriya muassasalarini rivojlantirishga sarflagan.
Vakf asari sifatida loyihalashtirilgan hammomning asosiy maqsadi xalqqa xizmat qilish edi; shu bilan birga u sulola qudratini namoyon etgan va daromadlari bilan Istanbuldagi Atik Valide Sulton masjidi majmuasining qurilishini moliyalashtirgan.
Binoning me’mori sifatida ko’pincha Mimar Sinan tilga olinadi. Biroq Sinan o’z asarlarini sanab o’tgan avtobiyografiyasida bu hammomni faqat beshinchi jildda, vafotidan keyin yozilgan qismida esga oladi; bu esa inshoot katta ehtimol bilan uning umumiy nazorati ostidagi usta me’morlar jamoasi tomonidan qurilganidan dalolat beradi.
Klassik Usmonli me’morchiligining xususiyatlarini o’zida mujassam etgan qo’sh hammom shaklidagi inshoot erkaklar va ayollar uchun alohida bo’limlarga ega. Erkaklar kirish qismida shoir Sa’iy-I Do’iyning yashil fondagi oltin suleS yozuvi mavjud bo’lib, ayollar kirish qismi esa iffatni saqlash maqsadida bezaksiz va tinch holda saqlangan.
Ichki makonda yechinish xonalari, haroratga tayyorlovchi iliqxona va o’n ikki qirrali göbektaşı (gobektosh)ga ega bo’lgan issiqxona bo’limi mavjud. Qadimgi Rim tizimlarini eslatuvchi pol ostidagi isitish kanallari butun binoni isitish uchun tutun va issiq gaz sirkulyatsiyasini ta’minlagan.
Asrlar davomida yong’inlar, zilzilalar va suv yo’li muammolarini boshdan kechirgan hammom 1660-yildagi katta yong’in va 18-asrdagi tabiiy ofatlar tufayli jiddiy zarar ko’rgan, hattoki daromad kamayishi sababli qo’shma ijara tizimi – ijareteyn amaliyotiga o’tilgan.
19-asrda Tanzimat davrida amalga oshirilgan yo’llarni kengaytirish ishlari va ko’cha sathining ko’tarilishi hammomning bir qismining buzilishiga hamda ayollar bo’limining yopilishiga olib keldi, kirish uchun esa zinapoyalar qo’shildi.
Bugungi kunda xonadonlarda alohida hammomlar ko’payishi bilan kundalik jamoat hammomiga borish zarurati yo’qolgan bo’lsa-da, Çemberlitaş hammomi Istanbulda haqiqiy Usmonli cho’milish tajribasini qidiruvchilar uchun tarixiy va madaniy maskan sifatida o’z faoliyatini davom ettirmoqda.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-09-14 04:07:52
