افسانه دروازه عیسی: کلیسای مفقود شده بیزانسی استانبول

این ساختمان که در منطقه فاتح استانبول، در محله داودپاشا و در داخل مجموعه بیمارستان دانشگاه جراح‌پاشا واقع شده است، در اصل یک کلیسای ارتدکس شرقی بیزانسی با وقف نامشخص بود. این بنا در دامنه جنوبی تپه هفتم قسطنطنیه واقع شده و رو به دریای مرمره در محله‌ای به نام تا دالاماتو قرار دارد.

اگرچه منشاء دقیق ساختمان بیزانسی همچنان نامشخص است، اما در امتداد شاخه جنوبی جاده مسه، درست در داخل دیوار ناپدید شده کنستانتین، در نزدیکی یک دروازه باستانی، احتمالاً دروازه اکساکیونیوس یا دروازه ساترنینوس ساخته شده است. مقایسه آجرکاری آن با کلیساهای پاماکاریستوس و کورا نشان می‌دهد که بین اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم در دوران پالایولوگ ساخته شده است. شناسایی پیشنهادی آن با صومعه یاسیتس همچنان نامشخص است.

پس از سقوط قسطنطنیه به دست عثمانی‌ها در سال 1453، دروازه‌ای که نام ترکی خود را به این ساختمان داد، یعنی ایسا کاپی، در زمین‌لرزه سال 1509 ویران شد. این رویداد نقطه عطفی در سرنوشت این سازه بود.

بین سال‌های 1551 و 1560، وزیر خادم ابراهیم پاشا این ساختمان را به یک مسجد کوچک تبدیل کرد. در همان زمان، معمار دربار معمار سنان مأمور شد تا مجموعه را بزرگ‌تر کند و یک مدرسه و درسخانه متصل به کلیسای باستانی بسازد. قرارگیری این نهادهای مذهبی در محله‌های کم‌جمعیت در امتداد دیوارهای تئودوسیان، جایی که جمعیت غالباً مسیحی بود، منعکس‌کننده تمایل وزیر برای پیگیری سیاست اسلامی‌سازی بود.

در طول قرن هفدهم، این مجموعه چندین بار بر اثر زمین‌لرزه آسیب دید و در سال 1648 مرمت شد. در سال 1741، خواجه‌باشی دیگری به نام احمد آقا هزینه ساخت یک آب‌نمای کوچک را تأمین کرد. با این حال، زمین‌لرزه بزرگ استانبول در سال 1894 ساختمان را ویران کرد و پیش از متروکه شدن، تنها دو دیوار از آن باقی گذاشت.

این بنا دارای نقشه مستطیلی به ابعاد 17.0 متر در 6.80 متر بود که دارای یک شبستان واحد بود که به سمت شرق با یک بِما و سه آپسیس ختم می‌شد. آپسیس مرکزی در دوران عثمانی تخریب شد و با یک دیوار جایگزین گردید. آجرکاری خارجی شامل ردیف‌های متناوب از سنگ‌های سفید و آجرهای قرمز بود که جلوه‌ای رنگی و مختص اواخر دوران بیزانس ایجاد می‌کرد.

داخل کلیسا با نقاشی‌های دیواری از دوران پالایولوگ تزئین شده بود. دو نقاشی دیواری در آپسیس جنوبی که فرشته مقرب میکائیل و سنت هیپاتیوس را به تصویر می‌کشیدند هنوز در سال 1930 قابل مشاهده بودند اما از آن زمان ناپدید شده‌اند. دیوارهای باقی‌مانده همچنان تزئینات گچبری و کتیبه‌ای از اسلیمی‌های گچبری برجسته را به نمایش می‌گذارند.

دو طرف حیاط توسط مدرسه اشغال شده است که شامل یازده سلول برای اقامت دانشجویان و همچنین یک درسخانه است. محدودیت‌های شدید فضا معمار سنان را مجبور کرد نقشه‌ای را اتخاذ کند که به شدت با راه‌حل‌های استاندارد برای مجموعه‌های این چنینی فاصله داشت. ورودی حیاط با یک سبیل کوچک تزئین شده است.